Julian Pęski

Na świecie istnieje ogromna liczba wybitnych przedstawicieli sztuki, nauki, polityki i innych dziedzin działalności, które są zawsze dobre znane każdemu. Ich prace są omawiane na konferencjach naukowych, w salach sesyjnych i w badaniach naukowych. Ale dziś porozmawiamy o przedstawicielu jednego z najbardziej szlachetnych zawodów: o polskim lekarzu i po prostu dostojnej osobie – Julianie Pęskim. Zanim zaczniemy opowiadać historię życia bohaterza naszego szkicu, warto wspomnieć o tych ludzi, którzy przyszczepili mu wielkie zawzięcie i siłę.

Julian urodził się w roku 1859, w mieście Sławuta (obecnie – obwod chmielnicki) w polskiej rodzinie. Jego ojciec – Roman Pęski – uczestniczył w Powstaniu Styczniowym (1863-1864), wskutek czego carat wysłał go na Syberię. W rezultacie mały Julian, który miał zaledwie cztery lata, musiał rosnąć bez ojca. Matka naszego bohatera – Henryka – często opowiadała mu o Romanie Pęskiemu, nauczała go zawsze być silnym i uporczywym oraz bez ustanku pracować nad realizacją swoich celi. Dzieciństwo Julian spędził w Sławucie. Bez ojca było trudno, ale młody człowiek stopniowo odnosi sukcesy i staje się obiecującym. Pod koniec lat 1870-ch Julian Pęski przybywa do Charkowa, pragnąc zrealizować tylko jeden cel, a mianowicie – zdobyć wiedzę i dobre wykształcenie. W rezultacie, już w 1872 r. Julian Pęski wstępuję do Charkowskiego gimnazjum gubernialnego, gdzie uczy się do 1876 roku. Następnie postanawia zawęzić swoją edukację do jednego konkretnego kierunku  – chirurgii.

Gmach Charkowskiego gimnazjum gubernialnego

Odtąd Julian uczy się o wielu bardziej uważnie, ponieważ wymaga tego wybrana  przez niego kariera zawodowa. Już w gimnazjum przyszły chirurg dobrze wiedział, co będzie dalej robić.

Aby zrealizować wszystkie swoje idei i marzenia, przygotowuje się do zajęć niezwykle rzetelnie i sumiennie. Wysiłki Juliana Pęskiego powodują doskonały rezultat. Po świetnym zakończeniu Gimnazjum Charkowskiego (1880 r.) bohater naszego szkicu bez wahania wstępuje na Uniwersytet Charkowski. Przecież Julian nie bez powodu traktuje tę uczelnię jako najbardziej odpowiednie miejsce doskonalenia swojej wiedzy. Od tej pory jego życie kardynalnie się zmieniło. Pierwsze dwa lata studiów spędza w bibliotece uniwersytetu, odwiedzająć ją prawie po każdym zajęciu. Przyszły wybitny chirurg wtedy jeszcze nie wiedział, że to właśnie ówczesna uporczywa praca umożliwi jego przekstałcenie później na utalentowanego profesora, który swoimi odkryciami złagodził los tysięcy osób.

Po ukończeniu drugiego roku studiów Pęski demonstruje duże sukcesy w nauczaniu. Młody człowiek łatwo przechodzi szczeblami programu nauczania, zdobywając doświadczenie i, co ważne, pozyskując stałych opiekunów, którzy byli w stanie dostrzec w nim potencjał.

W ciągu kilku następnych lat wykładowcy przekazują Julianu wiedzę na temat teorii i praktyki stworzenia leków i preparatów. Jednocześnie utalentowany student szybko opanowuje wszystkie zagadnienia, związane z chirurgią. Pęnski również wtedy pracuje w laboratoriach profesorów A.I. Jacobia i W.P. Kryłowa, odbierając od nich nieocenioną wiedzę w dziedzinie higieny i anatomii patologicznej. Pod koniec studiów Julian prawie nie wychodzi z uniwersytetu, pragnąc przestudiować chirurgię na poziomie zaawansowanym. Największą uwagę koncentruje na poszukiwaniu sposobów na  renowację komórek, uszkodzonych wskutek urazów czy wypadków pooperacyjnej ingerencji. To wywołuje w nim bardzo śmiałe idee (co prawda oni zostały sformułowane na razie bardzo ogólnie).

Ukończenie studiów na Uniwersytecie Charkowskim było dla Pęskiego tylko formalnością, przejściem od jednej płaszczyzny badań manipulacji chirurgicznych do innej. Należy zauważyć, że egzaminy końcowe stały się dla Juliana Pęskiego prawie dziecięcą zabawą. Archiwum uniwersytetu zawiera zaświadczenie o tym, że w 1885 roku ten polski chirurg ukończył alma mater i otrzymał ocenę “Cum Eximia Laude” (pol. – “Z najwyższym poszanowaniem”). Taki wyniki wtedy uzyskiwali niewiele studentów. Najlepsze wśród nich zazwyczaj otrzymywali “Cum Laude” (pol. – “Z poważaniem”).  

Będąc już przygotowany do wielkich osiągnięć, Julian w wieku 27 lat zostaje asystentem prosektora. Na tej posadzie przydała się mu bardzo wiedza z zakresu teorii i praktyki stworzenia lekarstw i preparatów medycznych, uzyskana w trakcie zajęć pozawykładowych z profesorami Uniwersytetu Charkowskiego. W ciągu długich 9 lat Julian zdobywał doświadczenie pracując razem ze swoim mentorem, lekarzem-prosektorem. Nauczyciel przekazywał wiedzę dociekliwemu uczniowi w trakcie działalności praktycznej, wskazując na zakres wykorzystania i kierunki dalszego doskonalenia uzyskanej sztuki lekarskiej. Można powiedzieć, że po pięciu latach takiej intensywnej pracy Julian Pęski chyba już nie był zwykłym „asystentem”. Przecież kierownik traktował swojego podwładnego jak równego sobie pracownika, uznając go za kwalifikowanego fachowca. Dzięki ówczesnej pracy bohater naszego szkicu otrzymał nie tylko cenne doświadczenie, ale również konieczne rekomendacje dla dalszego rozwoju kariery.

Fotografia Juliana Pęskiego

W 1893 roku Julian Pęski obronił rozprawę na temat «Eksperymenty z transplantacji» i uzyskał stopień naukowy doktora medycyny. Od r. 1895 posiadał stanowisko prosektologa (ze wzmianką, że jest “specjalistą w zakresie chirurgii”). W dniu 25 maja tegoż roku został zatwierdzony przez „najwyższy nakaz” jako profesor w Katedrze Chirurgii Operacyjnej i Anatomii Topograficznej. Odtąd mógł pracować w najbardziej ulubionym zakresie swoich zainteresowań naukowych oraz doskonalić się w umiejętności szycia zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych uszkodzeń tkanek i organów. W tym okresie Julian Pęski aktywnie zajmuje się popularyzacją nauki. Poczynając z 1896 r. pracował jako redaktor czasopisma ”Dzieła Sekcji Medycznej Towarzystwa Nauk Doświadczalnych” i współpracownikiem wydania periodycznego «Wesnik medicyny» (pol. – «Zwiastun medycyny»). W końcu ХІХ i na początku ХХ wieku Julian Pęski ma aktywne kontakty zawodowe z innym chirurgiem – N.M. Kuzniecowym. Ich zainteresowania naukowe całkiem zbiegali się.  W 1909 roku Julian Pęski osiąga nowy poziom swojej kariery zawodowej – staję się na czele Katedry Chirurgii Szpitalnej na Uniwersytecie Charkowskim. Tu pracował aż do samej śmierci, nawet na chwilę nie przerywając swojej działalności zawodowej. Będąc kierownikiem tej katedry, Pęski kontynuuje swoją współpracę z Kuzniecowem (ona została zapoczątkowana jeszcze w 1893 roku). W ciągu dwóch lat oni wspólnie pracują nad zmodyfikowaną wersją szwów w przypadku dużego uszkodzenia organów wewnętrznych (i koncentrują się przede wszystkim na szwie wątroby). Ta uporczywa praca przyniosła wspaniałe efekty, które ponad 100 lat będą z powodzeniem stosowane w medycynie. “Szew hemostatyczny Pęskiego – Kuzniecowa” jest dotychczas dobrze znany każdemu doświadczonemu chirurgowi. Julian Pęski również dopracował niektórze rekomendacje dotyczące leczenia chorób wątroby i organów wewnętrznych kadłuba.

“Szew hemostatyczny Pęskiego – Kuzniecowa”

Pęski i Kuznecow postanowili nie ograniczać się jedynie do wynalezienia nowego i «rewolucyjnego» wówczas systemu leczenia. Te wybitne chirurgowie wspólnie udoskonalili sposoby leczenia i regeneracji wątroby. Zaproponowali «Igłę Pęskiego-Kuznecowa», tworząc w ten sposób nową metodę resekcji wątroby i udoskonalając wynaleziony wcześniej “Szew Pęskiego-Kuznecowa”. Dzięki temu udało się złagodzić los tysięcy osób w ciągu ponad 100 lat. Więc, wybitny Polak nie bał się proponować nowe rozwiązania i jednocześnie dementować stare, nieskuteczne.

Julian Pęski prezentował własne idei i osiągnięcia naukowe w referacie «O wczesnej operacji ostrego wyrostka robaczkowego», wygłoszonym pod czas ХІІ Zjazdu Chirurgów (1912 r.). Temat wystąpienia kolejny raz zaświadcza, że zakres zainteresowań zawodowych tego wybitnego lekarza był bardzo szerokim. Na pewno można powiedzieć, że Julian Pęski nie bał się pracować zarówno indywidualnie, jak i zespołowo. Niewątpliwie był rozsądnym człowiekiem i zdawał sobie sprawę z tego, że naukowcy razem mogą stworzyć coś naprawdę rewolucyjne tylko pod warunkiem połączenia swoich potencjałów intelektualnych. W 1914 r. po raz pierwszy zrealizował perikardiotomię adhezyjnego zapalenia osierdzia. Operację tę bohater naszego szkicu wykonał razem z innym specjalistą w dziedzinie chirurgii – Trofimowym. Kolejnym ważnym osiągnięciem Juliana Pęskiego było wynalezienie sztucznego pęcherza, który z powodzeniem stworzył z pętli jelitowej w trakcie operacji.

Ostatnie lata życia wybitnego lekarza okazały się niezwykle produktywne z fachowego punktu widzenia, ale zaznaczyły się bardzo trudnymi warunkami spolecznymi. Rewolucja 1917 r., wojna domowa oraz spowodowane nią częste zmiany władzy bardzo przeszkodzali w prowadzeniu normalnej działalności macierzystego wydziału Juliana Pęskiego i całego Uniwersytetu Charkowskiego. W 1919 r. do tej uczelni doszła informacja, że zostanie zreformowana na wniosek Ludowego Komisariatu Zdrowia Ukraińskiej SRR. Ale Julian Pęski nie stał świadkiem tych zmian. W kwietniu 1920 roku wybitny chirurg zmarł w wieku 60 lat.

Historia życia bohatera naszego szkicu wyraźnie dowodzi, że wytrwałość i silny charakter jest cechą wyłącznie wielkich ludzi. Dzisiaj Charkowianie czczą pamięć Juliana Pęskiego. Na przykład, Charkówski Narodowy Uniwersytet Medyczny obchodził niedawno 150-tu. rocznicę jego urodzenia. Medycy uczcili pamięć znanego chirurga, traktując go jako nieprześcigniony wzór miłosierdzia i przyzwoitości; nieprzeciętną osobistość, która całe swoje życie poświęciła poszukiwaniu sposobów na ułatwienie losu innych ludzi.

Źródła informacji:

1. Малая медицинская энциклопедия. – Москва, 1991-1996

2. Перцева Ж. Последний декан медицинского факультета // Медичний університет. – 2019. – № 3-4 (28 лютого) – С. 5. [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.knmu.kharkov.ua/attachments/3-4_19.pdf

3. Ziemia Sławucka – ojczyzna znamienitych Polaków. Część 2 // Słowo Polskie. – 2019. – № 10/87 (październik).

4. Szarejko P. Słownik lekarzy polskich XIX wieku. – Tom 4. – Warszawa, 1997. – S. 222-224.

Przygotował – Maksym Agarkow