Władysław Jurgiewicz

Znany historyk, archeolog, filolog i archeograf urodził się 26 listopada 1818 r. w Wilnie (obecnie – Wilno, Litwa). Ojciec Władysława, Norbert Jurgiewicz, był magistrem prawa i sekretarzem Uniwersytetu Wileńskiego. Droga przyszłego historyka do wiedzy była kręta i długa. Wykształcenie średnie otrzymał najpierw w Liceum Wileńskim, a następnie Liceum Kowieńskim (obecnie m. Kowno, Litwa). Następnie w 1837 r. Władysław Jurgiewicz wyjechał do stolicy Imperium Rosyjskiego, gdzie otrzymał wykształcenie wyższe na Wydziale Historii i Filologii Głównego Instytutu Pedagogicznego (Sankt Petersburg). Według jego współczesnych, bohater naszego eseju studiował bardzo pilnie, dlatego po ukończeniu Instytutu otrzymał złoty medal (1842 r.). To miało zasadnicze znaczenie w późniejszym życiu Władysława Jurgiewicza, ponieważ pozwoliło mu później zdobyć staż na Uniwersytecie w Lipsku (Niemcy), gdzie doskonalił swoje umiejętności pod kierunkiem profesora G. Hermanna.

W 1843 roku Władysław Jurgiewicz przenosi się do naszego miasta. Okres charkowski odegrał ważną rolę w jego karierze zawodowej. W czerwcu 1844 roku młody naukowiec został powołany na stanowisko adiunkta jednocześnie dwóch katedr (literatury greckiej i literatury rzymskiej) na Cesarskim Uniwersytecie Charkowskim. Świadczy to o wysokim poziomie wykształcenia tego historyka. W 1847 r. obronił rozprawę magisterską na temat «De mundiciis veterum Graecorum et Romanorum», po czym otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego literatury greckiej i rzymskiej.

Cesarski Uniwersytet Charkowski

W latach 1845-1852 Władysław Jurgiewicz również obejmował stanowisko sekretarza Wydziału Historyczno-Filologicznego na Uniwersytecie Charkowskim. Życie dydaktyczne i naukowe młodego naukowca było niezwykle bogate. W latach 1852–1857 wraz ze studentami pierwszego roku studiów tłumaczył prace Horacego i Cycerona, a studentom wyższych kursów prowadził kurs starożytności greckiej, przy tym aktywnie zajmując się działalnością naukową.

Charkowski okres życia Władysława Jurgiewicza, który trwał 14 lat, stał się czasem jego rozwoju zawodowego, a również – uporządkowania spraw prywatnych.

Liceum im. Richelieu w Odessie

15 listopada 1857 r. Mykoła Pirogow, kurator Odeskiego okręgu szkolnego, zwrócił się do Pawła Zinowjewa, kuratora Charkowskiego okręgu szkolnego, z prośbą o przeniesienie Władysława Jurgiewicza na stanowisko profesora w Liceum im. Richelieu (Odessa). Bohater naszego eseju oczywiście zgodził się na to, ponieważ doskonale wiedział, że takie propozycje nie są skierowane do wszystkich.

W rezultacie w 1858 r. Władysław Jurgiewicz przybył do Odessy, gdzie został mianowany na stanowisko profesora literatury rzymskiej w Liceum im. Richelieu. W 1865 r. naukowiec przeniósł się na Cesarski Uniwersytet Noworosyjski w Odessie, gdzie za rok przedstawił do obrony rozprawę na stopień doktora literatury rzymskiej (temat: «De Jovis Lycaei natura cognominisque huius ratione»). W tej uczelni Władysław Jurgiewicz wykładał starożytną literaturę rzymską, historię instytucji państwowych i religijnych starożytnego Rzymu, a także był dziekanem Wydziału Historyczno-Filologicznego (w latach 1868-1871). Ważnym punktem kariery naukowej bohaterza naszego szkicu było uzyskanie tytułu profesora (w 1877 r.).

Gmach Liceum im. Richelieu w Odessie. Stan obecny.

Wiele lat swojego życia Władysław Jurgiewicz poświęcił działalności Cesarskiego Odeskiego Towarzystwa Historii i Starożytności (COTHS), które działało w latach 1839-1919. Ta instytucja naukowo-archeologiczna badała historię ziem południa Ukrainy i Krymu i miała prawo do prowadzenia wykopalisk archeologicznych. Władysław Jurgiewicz po przybyciu do Odessy natychmiast dołączył się do COTHS i wziął czynny udział w jego działalności. W 1858 roku bohater naszego eseju stał się pełnoprawnym członkiem tego Towarzystwa, a następnie jego sekretarzem (1875) i wiceprezesem (od 1883).

Władysław Jurgiewicz w swoich badaniach skupił się na historii kolonii genueńskich, epigrafiсе greckiej, zagadnieniach etnologicznych. W związku z tym wielokrotnie podróżował na Krym, gdzie badał pozostałości budowli genueńskich w Sudaku, Teodozji i Bałakławie (w 1861 i 1873 r.). Zbierając materiały epigraficzne, Władysław Jurgiewicz też odwiedził Olbię (1865). Wyniki swoich badań regularnie publikował na łamach „Zapisek” Cesarskiego Odeskiego Towarzystwa Historii i Starożytności.

W 1863 roku – wcześniej od Włochów i po raz pierwszy w Europie – opublikował nowe i stare napisy, które udało mu się skopiować podczas podróży na Krym. Jednocześnie należy pamiętać, że każdy taki napis został opatrzony szczegółowym komentarzem historycznym tego wybitnego historyka. Niewątpliwym osiągnięciem naukowym Władysława Jurgiewicza była publikacja „Ustawy dla kolonii genueńskich w Morzu Czarnym 1449 roku”. W tym samym czasie pan Władysław przygotował opracowanie na temat monet genueńskich (1869), które faktycznie odzwierciedla historię kolonizacji genueńskiej (a w szczególności mennicy Kaffy). Władysław Jurgiewicz również brał czynny udział w przygotowaniu i prowadzeniu VI Zjazdu Archeologicznego, który odbył się w Odessie (1884). Między innym, wystąpił z referatem na temat „Uwagi o niektórych miejscowości kraju  Noworosyjskiego, które potrzebują badań archeologicznych”.  

Jednak w 1887 roku ten wybitny historyk całkowicie przestaje prowadzić dydaktykę, postanowiwszy skoncentrować się na badaniu zabytków epigraficznych Krymu. Zainteresowanie naukowca tą kwestią powstało prawdopodobnie pod wpływem Nikołaja Murzakowicza (jednego z założycieli COTHS, który w latach 1839–1875 był sekretarzem Towarzystwa). Warto zauważyć, że wybór ten był niezwykle trudny, ponieważ Władysław Jurgiewicz wiele czasu swojego życia poświęcił dydaktyce.

W sumie za czas swojego pobytu w Odessie naukowiec opublikował ponad 50 artykułów i badań, w których starał się objąć całą historię Cesarskiego Odeskiego Towarzystwa Historii i Starożytności. Władysław Jurgiewicz przeprowadził swoje badania na podstawie zbiorów muzealnych, które były łatwo dostępne dla niego jako dyrektora Muzeum COTHS (w latach 1883-1893). Rezultatem tej tytanicznej pracy było przygotowanie trzech wydań przewodnika po muzeum (w latach 1886-1892).

Władysław Jurgiewicz zmarł 23 stycznia 1898 roku, poświęciwszy całe swoje życie nauce i badaniom. Niecały miesiąc po jego śmierci, a mianowicie 18 grudnia, w Muzeum COTHS odbyło się spotkanie poświęcone pamięci wybitnego naukowca, na którym odczytano liczne telegramy z kondolencjami adresowanymi Towarzystwowi.

Analizując osiągnięcia naukowe Władysława Jurgiewicza, jego działania w zakresie ochrony i promocji zabytków historii i archeologii krymskiej, musimy przyznać, że nie był on „postacią pierwszorzędną” w świecie naukowym. Jednak udało mu się wnieść znaczący wkład w rozwój wielu ważnych wątków w badaniach zabytków historii na północnym wybrzeżu Morza Czarnego. Jego prace naukowe charakteryzują się połączeniem starannej analizy źródeł z wykorzystaniem nowych metod, ucieleśnieniem zaawansowanych pomysłów, rozpowszechnionych w historiografii tamtych czasów. Wiele jego odkryć stało się podstawą do badań epigraficznych, numizmatycznych, sfragistycznych nad zabytkami krymskimi okresu starożytności i średniowiecza. Ponadto, Władysław Jurgiewicz wniósł znaczący wkład w zachowanie dziedzictwa historycznego i kulturowego Krymu.

Źródła informacji:

  1. Жванко Л. Видатні поляки і Харків: біографічний словник (1805-1918). – Харків, 2018.
  2. Коваль І.М. Одеський національний університет імені І.І. Мечникова. Історія та сучасність (1865–2015). – Одеса, 2015.
  3. Мурзакевич Н. История генуэзских поселений в Крыму. – Одесса, 1837.
  4.  Шаманаев А.В. Письма вице-президента Одесского общества истории и древностей В.Н. Юргевича об организации археологических исследований Херсонесского городища в 1884 г. // Документ. Архив. История. Современность. – Вып. 7. – Екатеринбург, 2007.  – С. 392-417.
  5. Ясь О.В. «Записки Одесского общества истории и древностей» // Енциклопедія історії України. – Т. 3: Е-Й / під ред. В. А. Смолія. НАН України. Інститут історії України. – Київ, 2005. [Електронний ресурс] – Режим доступу: http://www.history.org.ua/?termin=Zapiski_odesskogo_obshchestva_ist_i_drevnostey (дата звернення: 15.11.2019)

                                                            Przygotował – Wsewołod Sergijenko.