Włodzimierz Wysokowicz, bohaterz-patoimunolog!

Osiągnięcia tego wybitnego naukowca są naprawdę wielkie. Prawdopodobnie nie starczy miejsca, aby przeliczyć wszystkie związane z nim terminy naukowe i tytuły. To może spowodować pewny dyskomfort, ponieważ ich liczba jest przerażająca.

Czytając coś o człowieku, który zrobił mniej więcej znaczący wkład do kultury, nauki, polityki czy sportu, zawsze szukamy wzmiankę o jego narodowości, aby z dumą powiedzieć: “To jest nasz! Szczycimy się!”. Biogram Włodzimierza Wysokowicza zaświadcza, że ten wybitny polak w ciągu całego swojego życia poznawał w dalekich ziemiach różne narody, ale przy tym nie dzielił ludzi na warstwy, z zawzięciem robi swoją słuszną sprawę, ratuje i leczy wszystkich i jednocześnie zachęća innych ludzi do pomocy. Więc spójrzmy na życie tej niepospolitej osobowości i na chwilę zagłębimy się w dzieciństwo i młodość bohatera naszego szkicu.

Włodzimierz Wysokowicz urodził się 14 marca 1854 roku w rodzinie szlacheckiej w mieście Hajsynie (Gubernia podolska Imperium Rosyjskiego, obecnie –obwód winnicki, Ukraina). Jego dzieciństwo upłynęło dość spokojnie. Ojciec był lekarzem wojskowym i pragnęł, żeby syn jak najszybciej otrzymał dobre wykształcenie. Ale nigdy nie przeszkadzał mu w podejmowaniu decyzji o przyszłym zawodzie. To stało się ważnym czynnikiem znaczących sukcesów, których Włodzimierz osiągnął już w dość młodym wieku.

Miasto Hajsyn

Droga Włodzimierza Wysokowicza do wiedzy rozpoczyna się w 1862 r. Jego rodzina postanawia wtedy przenieść się do Charkowa, w wyniku czego już za dwa lata przyszły naukowiec staje się uczniem Pierwszego Gimnazjum Charkowskiego (ul. Staromoskiewska 2; obecnie – ul. Frankowska 24). Nauczanie tylko dodało chłopcu zawzięcia i stworzyło fundament dla decydujących zmian w jego zainteresowaniu medycyną. To właśnie wskutek tego Włodzimierz zakończył gimnazjum ze złotym medalem (1871 r.)! W Charkowie Włodzimierz wcale miał o wiele lepsze warunki dla swojego rozwoju. Przecież przed przyjazdem do naszego miasta i wstępowaniem do Pierwszego Gimnazjum Charkowskiego chłopiec nie miał możliwości korzystać z biblioteki lub dowolnie wybierać lekturę. Powiedzmy, że w rodzimym mieście Włodzimierza, Hajsynie, po prostu nie było takiej możliwości. Do dyspozycji przyszłego lekarza była tylko mała domowa biblioteka ojca, który za jej pomocą próbował przekazać dziecku podstawową wiedzę z zakresu medycyny. Biblioteka publiczna powstała w Hajsynu tylko w 1902 r.

Pierwszy Gimnazjum Charkowski

Tego samego 1871 roku Włodzimierz Wysokowicz wstępuje na Wydział Lekarski Uniwersytetu Charkowskiego, gdzie przed chłopcem otworzyły się nowe możliwości poznawania świata. Pierwsze dwa lata studiów były bardzo intensywne, w tym czasie przyszły naukowiec jeszcze tylko akumulował wiedzę. Ale potem powstała bardzo dziwna sytuacja. Według Żanny Piercowej (dyrektorki Muzeum Charkowskiego Uniwersytetu Medycznego), Włodzimierz Wysokowicz zdał wszystkie egzaminy na bardzo wysokie oceny, lecz wyraził chęć pozostania na drugim roku studiów. Swoją decyzję argumentował tym, że chce głębiej poznać wszystkie osiągnięcia najbardziej renomowanych nauczycieli – M. M. Beketowa (chemia), I. K. Wagnera (anatomia), a również kontynuować zapoznanie ze swoją ulubioną dyscypliną naukową, anatomią patologiczną, pod kierownictwem profesora W. P. Kryłowa. Później stała się oczywista słuszność tego nieoczekiwanego kroku, poniważ doprowadziło to zresztą do kształtowania nowego i rewolucyjnego zakresu medycyny. Na końcowym etapie studiów na uniwersytecie Włodzimierz Wysokowicz już cieszył się szacunkiem wśród nauczycieli, wykazywał entuzjazm i chęc do pozyskiwania nowej wiedzy, a nawet zaproponował swoją wizję wspólnych zasad insektologii i patomorfologii. Bohaterz naszego szkicu godnie podołał wszystkie etapy edukacji i ukończył studia na alma mater z wyróżnieniem. Wskutek tego zaproponowano mu zostać na dalej przy Uniwersytecie Charkowskim jako obranemu stypendiatorowi. Jednak egzaminy końcowe Włodzimierz był zmuszony zdawać w ciągu zbyt krótkiego okresu czasu. To właśnie wtedy rozpoczęła się rosyjsko-turecka wojna (1877-1878 r.) i młody lekarz musiał iść do wojska.

Cesarski Uniwersytet Charkowski

Bohater naszego szkicu został delegowany na Kaukaz, gdzie stopniowo doskonalił swoje kompetencje zawodowe. Powiedzmy, w Tyflisie (obecnie – Tbilisi, Gruzja) Włodzimierz Wysokowicz musiał pracować prozektorem, co dało mu cenne doświadczenie w tworzeniu leków antyinfekcyjnych (umiejętność ta będzie bardzo przydatna dla niego w przyszłości). W innych miastach kaukaskich, Abastumani (obecnie Gruzja) ta Erywaniu (obecnie Armenia) ten lekarz wojskowy pracował już jako rezydent, t.j. miał szersze i bardziej odpowiedzialne funkcje (czuwał nad chorymi i rannymi, nadzorował nad utrzymaniem porządku w szpitalu i na przylegającym do niego terenie, opiekował się pokojami pacjenckimi). W marcu 1878 r. Włodzimierz Wysokowicz był delegowany do kliniki uniwersyteckiej w Charkowie, a za rok – przeniesiony do kliniki Charkowskiego szpitalu wojskowego. Tu pracował do marca 1880 r., kiedy został wybrany na dwa lata lekarzem-stypendystą na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Charkowskiego (to odpowiada dzisiejszemu “doktorowi nauk”), w celu uzyskania stopnia profesora w zakresie patomorfologii (studiował jej od samego początku nauczania na Uniwersytecie). Za rok Włodzimierz zdał egzaminy doktorskie w zakresie medycyny i skończył przygotowanie pracy desertacyjnej “O chorobie naczyń krwionośnych podczas kiły”. 31 maja 1892 r. obronił publicznie swoją pracę i otrzymał stopień doktora medycyny. Ten tytuł naukowy został oficjalnie zatwierdzony przez Radę Charkowskiego Uniwersytetu Cesarskiego.

Portret Włodzimierza Wysokowicza

W swojej prace doktorskiej Włodzimierz Wysokowicz zaproponował nową metodę “ścianów mikrotomowych” z tkanek fiksowanych oraz istotne uprościł leczenie kiły, ponieważ wprowadził nowe dane dotyczące “histogenezy granulacji tkanek”. Ta rozprawa naukowa nie tylko wniosła ogromny wkład w rozwój medycyny, ale również spowodowała, że Włodzimierz Wysokowicz wkrótce stał się dobrze znaną osobą w Europie. W 1884 roku wybitnego lekarza wysyłają w delegację do Niemiec i Francji. Większą część podróży spędził w małym cichym niemieckim miasteczku Getynga, który słynął z tradycji naukowych (między innymi również w zakresie patologii i infectiologii). Skutecznie współpracować z naukowcami zagranicznymi mu pomagała dobra znajomość języka niemieckiego i francuskiego, które opanował jeszcze w czasie nauczania w Pierwszym Gimnazjum Charkowskim. W zakresie patomorfologii, bakteriologii i fizjologii Włodzimierz Wysokowicz współpracował z wybitnymi niemieckimi naukowcami ze szkoły Rudolfa Wirchowa. Do tej ekipy wchodził specjalista z patomorfologii Johann Ort, bakteriolog Karl Flügge i fizjolog Karl Ludwig. Praca Włodzimierza Wysokowicza w towarzystwie całej plejady wybitnych naukowców zaowocewała jego najbardziej znaną rozprawą “Ueber die Schicksale der in s Blut injicirten Microorganismen in’s Korper der Warmbluter” (1886 р.). W tej prace on ogłosił wyniki badań nad zachowaniem mikroorganizmów w krwi zwierząt stałocieplnych, co przyniosło mu sławę wybitnego eksperta w dziedzinie patologii eksperymentalnej. Dwuletni staż Włodzimierz Wysokowicz za granicą wywołał wielki rezonans w kręgach naukowych Europy Zachodniej i zapewnił mu miejsce w pierwszych szeregach patologów ówczesnej epoki. Z kolei w Imperium Rosyjskim bohater naszego szkicu wraz z M. M. Lubimowym (Uniwersytet Kazański) i M.N. Hikiforowym (Uniwersytet Moskiewski) stworzyli swego rodzaju “potężny trojkat” patomorfologów, którzy bardzo doceniali bakteriologię. Czterdzięści jeden rok później, podczas uroczystego posiedzenia Pierwszego Wszechzwiązkowego zjazdu patomorfologów, poświęconego pamięci Rudolfa Wirhofa, zostanie ostatecznie wyjaśniono, że Włodzimierz Wysokowicz jest twórcą współczesnej nauki układu fagocytarnym.

Na początku 1886 roku Włodzimierz Wysokowicz został zatrudniony na stanowisku prozektora katedry patomorfologii w Uniwersytecie Charkowskim i otrzymał tytuł prywatdocenta patologii ogólnej. Jednocześnie był mianowany na kierownika Stacji Bakteriologicznej Charkowskiego Towarzystwa Medycznego. Ten wybitny medyk również prowadził aktywną działalność dydaktyczną. Poczynając od 1891 r. prowadził kurs bakteriologii i epidemiologii, a także przez wiele lat wykładał patologię ogólną. 27 lipca 1895 r. Włodzimierz Wysokowicz – prozektor, profesor nadzwyczajny  patomorfologii, prywat-docent patologii ogólnej w Uniwersytecie Charkowskim, doktor medycyny – «najwyższym rozkazem dotyczącym urzędu cywilnego» został mianowany profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza.

Dom, w jakim mieszkał w Kijowie Włodzimierz Wysokowicz
(ul. Nesterowska 34; obecnie – ul. Iwana Franka 34)

Pod koniec 1896 roku w Indiach wybuchła epidemia dżumy. Tylko w samym Bombaju dziennie umierało około 350 osób. Liczba ofiar śmertelnych tej choroby stale rosła. Ponieważ wielka epidemia poważnie zagrażała państwom europejskim, ich urzędy (w tym – rząd Imperium Rosyjskiego) postanowili wysłać do Indii wyprawy naukowe, w celu likwidacji ogniska niebezpiecznej choroby i jej skutków. 8 lutego 1897 r. Włodzimierz Wysokowicz i inne członkowie tej ekipy naukowej wyjechali pociągiem z Kijowa. Ludzi obrzucali wagony kwiatami i życzeli tego, aby naukowcy skutecznie wykonali swoją poważną misję. Te oczekiwania zostały spełnione za rok, kiedy epidemię udało się zlikwidować. Później Włodzimierz Wysokowicz zrealizował wiele innych podobnych podróży służbowych, niszcząc epidemię dżumy w Odessie (1902 r.), a również – epidemie cholery w Samarze, Rostowie nad Donem (1904 r.) i w miastach Południowego Krymu (1908 r.). Ten wybitny medyk pozostawił po sobie liczne prace naukowe (między innymi 94 utwory dotyczące dalszej poprawy leczenia chorób infekcyjnych). Jego spuścizna twórcza zawiera również takie ważne dzieła jak “Gruźlica, charakter skrofulozy (1890 r.) i “O cholerze” (1905 r.). Wszystkie badania i dzieła tego wybitnego naukowca jego następcy nie bez powodu nazwali “Katechizm Wysokowicza”. Ale największe osiągnięcie bohatera naszego szkicu polegało na tym, że walczył z konsekwencjami dżumy nie w sposób radykalny, ale stopniowo, starając się zachować jak najwięcej tkanki ofiary. Badając przyczyny i sposoby pokonania tej choroby, Włodzimierz Wysokowicz również brał pod uwagę specyfikę miejscowości, gdzie ona rozprzestrzeniała się szczególnie szybko. To było nowatorskie podejście, które nie pozostało niezauważone przez specjalistów.

Włodzimierz Wysokowicz w Instytucie Bakteriologicznym (Kijów)

W ostatnich latach życia Włodzimierz Wysokowicz aktywnie rozwija infrastrukturę instytucjonalną medycyny w Kijowie. Między innymi, w 1908 r. tworzy katedrę patomorfologii w Żeńskim Instytucie Medycznym (Szpital Aleksandrowski), a również – kieruje Katedrą Instytutu Bakteriologicznego. Ten wybitny lekarz i naukowiec zmarł 26 maja 1912 roku, został pochowany na Cmentarzu Bajkowym. Na grobie Włodzimierza Wysokowicza jego bliscy zbudowali nagrobek z czarnego labradorytu z napisem “Od przyjaciół i kolegów”.

Могила Влодзімежа Високовича на Байковому кладовищі в Києві

Źródła informacji:

  1. Благодаров В., Старченко С. Високович Володимир Костянтинович (1854 – 1912). До 150-річчя від дня народження. [Електронний ресурс]. – Режим доступу: https://m-l.com.ua/?aid=254
  2. Высокович В. Чума. – Киев, 1901.
  3. Высокович В. Патологическая анатомия // Из лекций, читанных в Университете св. Владимира. – Киев, 1901.
  4. Державний архів м. Києва. – Ф. 16. – Оп. 334. – Спр. 91. Совет Университета св. Владимира. О назначении прозектора Харьковского университета Высоковича ординарным профессором Университета св. Владимира. – Арк. 1.
  5. Клейн Б.И. Высокович, крупнейший русский микробиолог (К сорокалетию со дня смерти) // Журнал микробиологии, эпидемиологии и инфекционных болезней. – 1950. – Вып. 1. – С. 7.
  6. Южный край. – 1909-1910.
  7. Kijas A. Polscy profesorowie na Uniwersytecie Charkowskim do 1917 roku // Wrocławskie Studia Wschodnie. – T. 15. – 2011. – S. 47-64.
  8. Krysin O. Zachowanie Polskich Miejsc Pamięci Narodowej // Dziennik Kijowski. – Archiwum 2017. [Електронний ресурс]. – Режим доступу: https://www.dk.com.ua/post.php?id=4328

Przygotował – Maksym Agarkow